پاریدولیا چیست؟ دلیل دیدن چهره در اشیاء و تحلیل علمی آن, آیا تا به حال به یک ابر، صخره یا طرح کاغذ دیواری نگاه کردهاید و ناگهان چهرهای انسانی در آن تشخیص دادهاید؟ این پدیده رایج که در آن مغز ما الگوهای آشنا — بهویژه چهره — را در اشیاء بیجان میبیند، پاریدولیا نام دارد. این مقاله به بررسی ریشههای علمی، روانشناختی و نمونههای معروف این پدیده میپردازد. پاریدولیا چیست و ریشه واژهاش کجاست؟
واژه پاریدولیا از ترکیب دو کلمه یونانی پارا (بهمعنی در کنار یا اشتباه) و دولیا (بهمعنی شکل یا تصویر) ساخته شده است. برای اولین بار در قرن نوزدهم، پزشک آلمانی کارل لودویگ کاهلبوم این اصطلاح را برای توصیف توهمهای بصری به کار برد.
را مغز ما برای تشخیص چهره حساس است؟ از منظر تکاملی، مغز انسان برای تشخیص سریع چهره همجنسان برنامهریزی شده است.
نوزادان از هفتههای اول عمر میتوانند چهره مادر را تشخیص دهند و کودکان دهماهه نیز دچار پاریدولیا میشوند. این توانایی برای بقا، ارتباط اجتماعی و ارزیابی اعتمادپذیری، سن، جنسیت و حالت روحی دیگران حیاتی بوده است. کدام نواحی مغز در تشخیص چهره نقش دارند؟ تحقیقات تصویربرداری مغز نشان میدهد که قشر بینایی اولیه و قشر پیشپیشانی در کنار هم برای پردازش چهره فعال میشوند.
و توهم را اصلاح میکند.
تحقیق دانشگاه کوئینزلند چهرههای مردانه غالباند دکتر جسیکا توبرت از دانشگاه کوئینزلند استرالیا با مشارکت ۳۸۰۰ نفر، رابطه پاریدولیا با برداشت چهرههای واقعی را بررسی کرد. نتایج نشان داد که اکثریت چهرههای توهمی که شرکتکنندگان گزارش دادند، چهرههای مردانه بودند.
دلیل آن این است که ویژگیهای چهره در این توهمها ناقص است و مغز بهصورت پیشفرض الگوی مرد را به آنها نسبت میدهد، زیرا نشانههای ظریف چهره زنانه در الگوهای مبهم قابل تشخیص نیستند. دکتر توبرت معتقد است این پدیده میتواند ابزاری برای درک بهتر عملکرد ناحیه تشخیص چهره در مغز باشد. تست رورشاخ کاربرد بالینی پاریدولیا در سال ۱۹۲۰، هرمان رورشاخ روانپزشک سوئیسی، تست لکههای حبر را ابداع کرد.
در این تست، افراد تصاویر مبهم را توصیف میکنند و پاسخهای آنها بر پایه توهمات و فرآیندهای ناخودآگاه تحلیل میشود. این تست یکی از معروفترین ابزارهای روانکاوی است که مستقیماً بر پایه مکانیزم پاریدولیا کار میکند.
ارتباط پاریدولیا با بیماریهای عصبی اگرچه پاریدولیا در افراد سالم عادی است، اما در برخی بیماریهای مغزی شدت یا فراوانی آن افزایش مییابد بیماری پارکینسون بیماران بارها چهرههای توهمی در اشیاء میبینند، حتی در مواردی که توهمهای بصری دیگر ندارند. زوال عقل با اجسام لویی پاریدولیا در این بیماری بسیار رایجتر از آلزایمر است و میتواند به عنوان نشانهای تشخیصی کمککننده عمل کند.
نمونههای معروف پاریدولیا در عکاسی و رسانهها هنرمندان و عکاسان از پاریدولیا برای خلق آثار جذاب استفاده میکنند. یکی از مشهورترین موارد، عکس مرد مریخی است که در سال ۱۹۷۶ توسط ماهواره وایکینگ ثبت شد. سالها بعد عکسهای با رزولوشن بالاتر (۲۰۰۱) ثابت کرد که این چهره تنها نتیجهی بازی نور و سایه بر روی تپهای طبیعی است. در کاوشهای سال ۲۰۰۴ مریخنوردها نیز تصاویری منتشر شد که در آنها اشکال مشابه خرس و حیوانات دیگر دیده میشد.
موارد دیگر شامل دیدن چهره عیسی مسیح یا مریم در دود آتشسوزی کلیسای نوتردام، یا حتی روی یک تکه پنیر آبشده است که یک بار به قیمت ۲۸ هزار دلار فروخته شد! تجربهی شما با پاریدولیا آیا شما هم در اشیاء حولهتان چهرههایی دیدهاید؟ تجربیات و تصاویر جالب خود را در بخش نظرات با ما به اشتراک بگذارید. هشدار! این نوشته تنها جنبه آموزشی دارد و جایگزین مشورت با پزشک یا متخصص مربوطه نمیشود.
به پشتیبانی زبان بدن، ناگفتهها را بگویید و بشنوید
