تحلیل بحران امنیت سایبری ایران فیلترینگ، زیرساختهای فرسوده و ضرورت بازنگری در سیاستگذاری, دومین پنل همایش اینترنت، آینده ایران با محوریت فناوری، امنیت و آینده ایران روز سهشنبه ۲۴ تیر ۱۴۰۴ در وزارت ارتباطات برگزار شد. در این جلسه، مدیران ارشد و پژوهشگران حوزه سیاستگذاری، زیرساخت و امنیت سایبری، نگرانیهای جدی خود را درباره وضعیت امنیتی شبکه ملی، ساختار معیوب تصمیمگیری و پیامدهای مخرب فیلترینگ گسترده بیان کردند.

حجم بیسابقه حملات سایبری علیه زیرساختهای حیاتی بهزاد اکبری، مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت، در آغاز پنل به تشریح ابعاد حملات سایبری اخیر پرداخت. او اعلام کرد که در اوج تنشها، حجم حملات به ۴۰۰ گیگابیت در ثانیه رسیده است، اگرچه نیمی از این ترافیک مخرب در سطح بینالمللی و در نقاطی نظیر فرانکفورت خنثی شده است.

د تنها در ۲۴ ساعت گذشته، ۵ هزار و ۷۰۰ حمله از خارج به داخل ثبت شده و ترافیک آلوده از ۱۷۰ کشور مختلف ورودی شده است.

این گستردگی جغرافیایی و حجم بالا، نشاندهنده سازمانیافته بودن حملات است و نمیتوان آن را اقدامات فردی دانست. همچنین حملات برونریزی از داخل کشور ناشی از موبایلهای شده (زامبی) نیز گزارش شده است. ریشههای آسیبپذیری سختافزارهای ریفربیش و نرمافزارهای غیرقانونی اکبری دلایل اصلی ضعف امنیتی زیرساخت را در سه عامل خلاصه کرد اول، ۷۰ تا ۸۰ درصد سرورهای وارداتی از نوع ریفربیش (بازسازی شده) هستند.

دوم، استفاده گسترده از نرمافزارهای کرکشده و بدون لایسنس در سطح وسیع. سوم، تحریمها که منجر به ورود تجهیزات دستدوم و غیرقابل اعتماد شده است. او هشدار داد که در حالی که جهان به سمت سیستمهای سایبر-فیزیکی حرکت کرده، ایران همچنان با فناوری ۲۰ سال پیش کار میکند و تحولات دیجیتال اجتنابناپذیر است.

سیاستهای اینترنتی ناکارآمد، ضدکاربر و تخریبکننده اکوسیستم محمد کشوری، مدیر اندیشکده طیف، با انتقاد شدید از رویکردهای جاری سیاستگذاری روبرو شد.

اگرچه راهحلهای فنی برای مقابله با سالها وجود دارد، اما سیاستهای غلط فیلترینگ و مسدودسازی دسترسیها، خود بخشی از مسئله شدهاند. کشوری توضیح داد وقتی دسترسیها فیلتر میشوند، کاربران به ابزارهای دور زدن (VPN/) روی میآورند و یک بازی موش و گربه تشکیل میشود. بخش قابل توجهی از ترافیک آلوده و حملات، ناشی از همین ابزارهای دور زدن است. او تأکید کرد که نمیتوان با ابزارهای قدیمی، در برابر تهدیدهای نوین ایستاد.

فیلترینگ از ابزار امنیتی به تهدید برای امنیت ملی آرین اقبال، پژوهشگر شبکه و برنامهنویس، بر ضعفهای ساختاری مدیریت حملات تمرکز کرد. او صراحتاً اعلام کرد بستن اکوسیستم، یعنی تحقق خواسته مهاجم. در شرایط جنگ، اینترنت میتوانست با افت کیفیت ادامه یابد، اما قطع کامل آن بهانهای برای مقابله با نبوده است. اقبال افزود که زیرساختها عملاً به بستر بدافزار تبدیل شدهاند و سیاست مسدودسازی، شبکه را به شدت آلوده کرده است.

او بر ضرورت شفافیت و انتشار گزارشهای فنی دقیق و عمومی برای تحلیلگران تأکید کرد.

امنیت ملی شامل دسترسی به اینترنت است بهزاد اکبری در پاسخ به بحثهای امنیتی، موضع شرکت ارتباطات زیرساخت را شفاف کرد هیچگاه مقابله با بهانهای برای مسدودسازی نبوده و نیست. او تأکید کرد که تجهیزات حاکمیتی در بستر اپراتورها مستقر است و امنیت ملی ابعاد متعددی دارد که دسترسی به اینترنت یکی از مهمترین آنهاست.

اکبری بر ضرورت بازنگری در ساختار تصمیمگیری و مدیریت دسترسیها اصرار کرد و گفت قطع اینترنت کاری نیست که به راحتی بپذیریم، چرا که زندگی مردم و اکوسیستم اقتصادی به شدت به آن وابسته است. خروج از دوگانگی صفر و یک ضرورت اعتدال در حکمرانی یاسر جلالی، پژوهشگر سیاستگذاری، رویکرد صفر و یک (یا قطع کامل یا باز بودن کامل) را سادهانگاری منسوخ خواند.

او معتقد است باید بین نظارت و آزادی، امنیت و منافع اقتصادی، و اتصال جهانی و حاکمیت سایبری، اعتدال برقرار کرد. جلالی فیلترینگ اینستاگرام در ۱۴۰۱ را یک نادرست آشکار توصیف کرد و یادآوری کرد که کاربران به أعداد زیاد به این پلتفرم بازگشتهاند، بنابراین مسدودسازی بدون راهحل جایگزین، بینتیجه بوده است.

جلالی بر ظرفیت بالای متخصصان داخلی تأکید کرد و هشدار داد که تصمیمگیری بدون در نظر گرفتن ذینفعان و اثرات واقعی، نه تنها مشکلات را حل نمیکند، بلکه تخریب اکوسیستم را تشدید میکند.

آمارهای تلخ شدن ترافیک و رکود اکوسیستم استارتاپی اکبری با ارائه آمارهای مقایسهای، تصویر وضعیت اکوسیستم دیجیتال را ترسیم کرد ترافیک اینترنت کشور پس از محدودیتهای ۱۴۰۱ به نصف رسیده، رشد لاکپشتی شده، سرمایهگذاری در اپراتورها افت یافته و هیچ استارتاپ مهمی در این دوره شکل نگرفته است.

او دقت بیش از حد بر تهدیدها و رفتن به حالت دفاعی را عامل اصلی صدمه به اکوسیستم معرفی کرد و نیاز به شادابی مجدد اکوسیستم و توسعه زیرساختها متناسب با تقاضا را ضروری دانست. نکته کلیدی دیگر اشاره شده، ترکیب ترافیک اینترنت در ایران بود ۷۰ درصد ترافیک از شبکههای سلولی و تنها ۳۰ درصد از شبکه ثابت تأمین میشود، در حالی که در سطح جهانی این نسبت برعکس است.

اکبری بر لزوم تحول به سمت توسعه اینترنت ثابت برای بهبود کیفیت شبکه تأکید کرد. پیشنهاد عملیاتی حذف فیلترینگ در بستر اینترنت ثابتمحمد کشوری یک پیشنهاد عملیاتی برای حل چالشهای موجود ارائه داد با توجه به اینکه محدودیتهای پهنای باند بیشتر در شبکههای همراه (موبایل) وجود دارد، میتوان فیلترینگ را برای همه مردم در بستر اینترنت ثابت (ADSL/VDSL/) حذف کرد.

این راهکار نیازی به مشوق مالی ندارد، مسئله اینترنت طبقاتی را حل میکند (چون هر شهروندی میتواند با تهیه اشتراک ثابت از اینترنت باز بهرهمند شود) و افراد نگران امنیتی میتوانند خدمات اینترنت امن (فیلترشده) را درخواست دهند.