نیش کنه؛ علائم، بیماریهای منتقلشده، روش در مان و پیشگیری

کنه یک حشره کوچک و خونخوار است که میتواند انواع بیماریهای جدی را به انسان و حیوانات منتقل کند. یکی از شناختهشدهترین گونهها کنه پاسیاه است که ویژگیهای منحصر به فردی دارد. این حشره در فصلهای گرم فعالیت بیشتری دارد و تغییرات اقلیمی منجر به افزایش جمعیت آن شده است. شناخت علائم، نحوه تشخیص و روشهای پیشگیری از نیش کنه برای حفظ سلامت از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است.

کنه پاسیاه رنگ قهوهای دارد که پس از تعذیه به قهوهای مایل به قرمز تغییر میکند. حشره بالغ هشت پا دارد و طول آن بین سه تا پنج میلیمتر متغیر است. نیمفها یا کنههای جوان با اندازه یک تا دو میلیمتر_ اصلی انتقال بیماری لایم هستند. لاروها نیز کوچکتر از یک میلیمتر هستند و شش پا دارند. این مراحل حیات میتوانند تا شش ماه در محیط بمانند تا میزبان یابند. معمولا کنه ماده بزرگتر از نر است و رنگ قهوهای یا قرمز دارد.

نیش کنه میتواند طیف وسیعی از بیماریها را منتقل کند که خطرناکترین آن بیماری لایم ناشی از کنه پاسیاه است. سایر بیماریها شامل با بزیوز، ارلیشیوز، تب کوه را کی، آناپلاسموز، بیماری جوش ناشی از کنه جنوبی، تب عودکننده ناشی از کنه و تولارمی میباشند. این بیماریها توسط گونههای مختلف کنه در مناطق جغرافیایی متفاوت، از جمله ایران گزارش شدهاند. گسترش منطقه جغرافیایی کنهها و گرمتر شدن هوا در بهار از عوامل افزایش شیوع این بیماریهاست.

کنهها نمیپرند و نمیپردند، بلکه از روی گیاهان و اشیای نزدیک زمین به سمت میزبان حرکت میکنند. سگها و گربهها اغلب این حشرهها را به داخل خانه میآورند. کنه به لباس یا پوست میچسبد و به جستجوی نقطهای امن مانند کشاله ران، زیر بغل، پشت گردن، پشت زانو و قفسه سینه میپردازد. در کودکان سر و گردن شایعترین محل نیش است. کنه میتواند چندین روز از خون میزبان تغذیه کند و سپس به طور خودکار جدا میشود.

تشخیص نیش کنه دشوار است زیرا برخلاف پشه و سایر حشرات، بزاق کنه سیستم ایمنی میزبان را سرکوب میکند و خارش یا ورم فوری ایجاد نمیکند. تنها راه مطمئن تشخیص، یافتن خود کنه به عنوان یک لکه کوچک و سخت روی پوست یا حس کردن آن با دست است. پس از ریختن کنه، ممکن است توده قرمزی یا ضایعه خارشدار باقی بماند که در صورت عدم انتقال بیماری، در چند روز به بود مییابد.

علائم نیش ساده شامل ورم، درد، سوزش، جوش یا تاول در محل نیش است. برخی افراد واکنشهای حساسیت شدید مانند تنفس دشوار نشان میدهند. اگر کنه بیماری منتقل کرده با شد، علائمی چون تب و لرز، تهوع، ضعف، سردرد، سفتی گردن، ورم گرههای لنفی، درد مفصل و ماهیچه و انواع جوشهای پوستی (مانند جوش چشمشکل در بیماری لایم) در بازه چند روز تا چند هفته ظاهر میشوند.

برداشتن سریع کنه حیاتی است، زیرا انتقال بیماری لایم نیاز به چسبیدن حداقل سی و شش ساعت دارد، اما سایر بیماریها در زمان کوتاهتر منتقل میشوند. باید با پنسه از بخش دهانی نزدیک پوست گرفته و مستقیما به بیرون بکشید. نباید کنه را له کرد، پیچاند یا سوخت. در صورت ماندن بخشی از دهان، آن را با دقت خارج کرده و محل را با الکل ضدعفونی کنید. کنه را در الکل یا ظروف در دار نگه دارید تا پزشک آن را بررسی کند.

مراجعه فوری به پزشک ضروری است اگر جوش چشمشکل، جوش گسترده، علائم آنفولانزا، ناتوانی در برداشتن کامل کنه، بزرگ شدن جوش یا علائم عفونت موضعی وجود داشته باشد. در صورت بروز سردرد شدید، مشکل تنفس، رخوت یا تپش قلب، باید بلافاصله با اورژانس ۱۱۵ تماس حاصل کرد.

درمان اصلی برای نیشهایی که احتمال انتقال بیماری دارند، آنتیبیوتیک خوراکی یا تزریقی است. در مناطق رو به لایم، پیشگیری با تکدوز آنتیبیوتیک پس از نیش توصیه میشود. پیشگیری اولویت اول است و شامل پوشیدن لباسهای آستین و پاچه بلند، استفاده از دفعکنندههای حاوی دیت، پرمترین یا پیکاریدین، پوشیدن لباسهای رنگ روشن، در آوردن پاچه شلوار در جوراب، استفاده از کلاه، بررسی روزانه بدن، دوش گرفتن تا دو ساعت پس از ورود به خانه و استفاده مرتب از داروهای دفع کنه برای حیوانات خانگی میباشد.

نکته مهم این است که نیش کنه همیشه خارشدار نیست و عدم وجود جوش حلقهای دور نیش، ابتلا به بیماری لایم را رد نمیکند. بنابراین پس از حضور در مناطق جنگلی یا چراگاهی، بررسی کامل بدن الزامی است.