گربه‌ها با نگاه‌های مرموز، صدای خرخر آرام‌بخش و رفتارهای دلپذیر، برای بسیاری از ما تنها یک حیوان خانگی نیستند؛ بلکه عضوی از خانواده محسوب می‌شوند. ما آن‌ها را در آغوش می‌گیریم، با آن‌ها بازی می‌کنیم و از گرمی وجودشان در خانه لذت می‌بریم. اما این صمیمیت و محبت، همواره یک پرسش مهم را در ذهن شکل می‌دهد: آیا این هم‌نشینی شیرین می‌تواند خطراتی برای سلامتی ما به همراه داشته باشد؟

در این مقاله از مجله تمشک، تصمیم داریم به شیوه‌ای علمی، دقیق و دور از هرگونه اغراق یا ترساندن، به این پرسش پاسخ دهیم. هدف ما این است که با شناخت واقعیت‌ها، هم از سلامت خود و خانواده‌مان محافظت کنیم و هم با آگاهی کامل، از لذت بردن از حضور این موجودات محبوب لذت ببریم. بدین ترتیب، به سوالات پرتکرار همانند «آیا ادرار یا بزاق گربه برای انسان خطرناک است؟» و «زیان‌های گربه برای انسان چیست؟» نیز به صورت علمی و دقیق پاسخ خواهیم داد.

🔗 بیشتر بخوانید: تشخیص جای نیش حشرات گوناگون و نحوه درمان آن‌ها_تمشک

۱. بیماری خراش گربه (بارتونلوز)

بیماری خراش گربه، یک عفونت باکتریایی مشترک بین انسان و گربه است. معمولاً گربه‌ها هنگام لیسیدن خود، از راه بلعیدن مدفوع کک‌ها یا کنه‌های آلوده به باکتری بارتونلا هنسله مبتلا می‌شوند. سپس این بیماری از طریق ناخن‌های گربه‌های آلوده به انسان منتقل می‌گردد. همچنین، لیسیدن زخم باز انسان توسط گربه می‌تواند عامل انتقال این باکتری از راه بزاق گربه آلوده باشد.

گربه‌های آلوده معمولاً دچار تب یا ورم غده‌های لنفی می‌شوند. در انسان نیز این بیماری می‌تواند علائمی چون ورم غده‌های لنفی، تب و سردرد را به وجود آورد. این علائم معمولاً به صورت خودبه‌خود بهبود می‌یابند، هرچند فرآیند بهبودی ممکن است ماه‌ها طول بکشد. افرادی که دچار ضعف سیستم ایمنی هستند، بیشتر از دیگران در معرض ابتلا به این بیماری قرار دارند.

🔗 بیشتر بخوانید: انحراف بینی؛ هرآنچه باید بدانید_تمشک

۲. کرم‌های لوله‌ای (توکسوکارا کاتی)

کرم‌های لوله‌ای با نام علمی Toxocara cati از شایع‌ترین انگل‌های داخلی در گربه‌ها، به‌ویژه بچه‌گربه‌ها هستند. این انگل یک تهدید جدی برای انسان، به‌اختصاص کودکان، محسوب می‌شود.

گربه آلوده، تخم‌های میکروسکوپی انگل را از طریق مدفوع خود دفع می‌کند. این تخم‌ها پس از ورود به خاک یا محیط، طی چند هفته عفونی و بیماری‌زا می‌شوند. انسان (به‌ویژه کودکان) از طریق تماس با خاک، جعبه شن و ماسه گربه یا سطوح آلوده به این تخم‌ها و سپس بردن دست به دهان، به‌صورت اتفاقی آن‌ها را می‌بلعد.

پس از بلعیده شدن، تخم‌ها در روده انسان باز شده و لارو خارج می‌شود. برخلاف بدن گربه، این لاروها در بدن انسان به کرم بالغ تبدیل نمی‌شوند، بلکه در بدن مهاجرت کرده و می‌توانند به ارگان‌های مختلفی چون کبد، ریه‌ها، مغز و حتی چشم‌ها آسیب برسانند. انسان در واقع یک میزبان اتفاقی برای این انگل است. بسته به تعداد لاروهای وارد شده، علائم متغیری ممکن است بروز یابد. علائم ممکن شامل دردهای شکمی، استفراغ و اسهال باشد یا هیچ علائمی در فرد ظاهر نشود. برای درمان کرم‌های لوله‌ای باید به پزشک مراجعه کرد. پزشک داروی ضدانگل مناسب تجویز می‌کند.

۳. توکسوپلاسموز

توکسوپلاسموز یک بیماری انگل‌زای رایج در گربه‌هایی است که بیرون از خانه زندگی می‌کنند. این بیماری، معروف‌ترین بیماری قابل انتقال از گربه است، اما نحوه انتقال آن اغلب به نادرست درک می‌شود. گربه‌ها با خوردن جوندگان یا پرندگان آلوده، میزبان این انگل می‌شوند. انگل در روده گربه تکثیر شده و تخم‌های آن (اووسیست) از طریق مدفوع دفع می‌گردند. انسان با دست زدن به مدفوع یا خاک آلوده به مدفوع (مثلاً در زمان باغبانی یا تمیز کردن ظرف شن و ماسه گربه) و سپس تماس دست با دهان، آلوده می‌شود. این بیماری برای افراد سالم معمولاً بدون علائم یا با علائم خفیف شبه‌آنفولانزا است، اما برای زنان باردار (به دلیل خطر آسیب به جنین) و افراد با سیستم ایمنی ضعیف (مانند بیماران مبتلا به ایدز یا سرطان) بسیار خطرناک است.

آلودگی می‌تواند از راه مادر به نوزاد نیز منتقل شود. معمولاً نوزادان در بدو تولد علائمی ندارند؛ اما به مرور زمان علائمی چون نابینایی و ناتوانی ذهنی در آن‌ها آشکار می‌شود. می‌توان با ترکیبی از داروها، توکسوپلاسموز را در انسان درمان کرد؛ اما گمان می‌رود انگل‌ها تا ابد در سلول‌ها و بافت‌های فرد باقی بمانند. توکسوپلاسموز در گربه‌ها نیز با پشتیبانی آنتی‌بیوتیک‌ها قابل درمان است.

برای پیشگیری از توکسوپلاسموز نباید اجازه دهید گربه‌تان شکار کند. همچنین اگر باردار هستید، بهتر است مسئولیت نظافت گربه را به فرد دیگری واگذار کنید.

۴. درماتوفیتوز (قارچ پوستی یا کچلی)

درماتوفیتوز (کچلی، کرم حلقوی یا قارخ پوستی) که برخلاف نامش توسط کرم ایجاد نمی‌شود، یک عفونت قارچی بسیار مسری و رایج در پوست، مو و پنجه‌های گربه است. اسپورهای این قارچ می‌توانند ماه‌ها در محیط زنده بمانند و از طریق تماس مستقیم با گربه آلوده یا وسایل مشترک مانند برس و جای خواب، به انسان یا حیوانات دیگر منتقل شوند. علائم در گربه‌ها معمولاً به صورت ریزش مو سکه‌ای و دایره‌ای شکل، پوسته‌پوسته شدن و گاهی خارش ظاهر می‌شود، هرچند برخی گربه‌ها می‌توانند ناقل بدون علائم باشند.

این عفونت در انسان نیز باعث ایجاد زخم‌های پوستی قرمز، حلقه‌ای شکل و خارش‌دار می‌شود. درمان این بیماری نیازمند اقدام همزمان برای انسان و حیوان است. گربه آلوده حتماً باید تحت نظر دامپزشک با داروهای ضدقارچ خوراکی و موضعی درمان شود، چون در غیر این صورت منبع عفونت برای خود و دیگران باقی می‌ماند. انسان‌ها نیز باید برای تشخیص قطعی و دریافت درمان مناسب به پزشک مراجعه کنند. اگرچه در موارد خفیف ممکن است کرم‌های ضدقارچ بدون نسخه مؤثر باشند، اما اغلب برای درمان کامل به داروهای تجویزی نیاز است.

۵. هاری (سگ‌دیوانه)

هاری یک بیماری ویروسی کشنده است که سیستم عصبی را هدف قرار می‌دهد. اکثر موارد هاری در انسان‌ها از راه تماس مستقیم با خفاش، راکون و سایر پستانداران آلوده مانند سگ‌ها و گربه‌ها رخ می‌دهد. قطعاً در گربه‌های خانگی که واکسین شده‌اند بسیار نادر است، اما به علت مرگبار بودن این بیماری باید همیشه جدی گرفته شود. این ویروس از طریق بزاق حیوان آلوده و معمولاً با گاز گرفتن منتقل می‌شود. واکسیناسیون منظم گربه‌ها و پرهیز از تماس با گربه‌های ولگرد و ناآشنا، بهترین راه پیشگیری است.

اگر گمان می‌کنید حیوانی آلوده به هاری شما را گاز گرفته است، بلافاصله محل گازگرفتگی را با آب و صابون و محلول‌های ضدعفونی رایج مانند ید بشویید. سپس به پزشک مراجعه کنید. یک دوره واکسیناسیون یک‌ماهه می‌تواند از بروز بیماری جلوگیری کند. در صورت عدم درمان، ویروس هاری می‌تواند به مرگ فرد منجر شود. به همین دلیل، اگر واکسیناسیون هاری گربه‌تان انجام نشده یا زمان آن به تأخیر افتاده، باید گربه‌تان را به مدت ۴۵ روز قرنطینه کنید تا ببینید علائمی از هاری در او وجود دارد یا خیر.

حقیقت‌هایی درباره ایدز و هرپس گربه‌ها

دو بیماری ویروسی شایع در گربه‌ها، یعنی FIV و هرپس، اغلب نگرانی صاحبان آن‌ها را به همراه دارد. نکته کلیدی و مطمئن این است که این دو ویروس مخصوص گربه‌سانیان است و به هیچ وجه به انسان منتقل نمی‌شوند.

ویروس نقص ایمنی گربه‌سانیان (FIV):

این ویروس که به آن «ایدز گربه» نیز می‌گویند، با حمله به سلول‌های سیستم ایمنی، بدن گربه را در برابر عفونت‌های دیگر ضعیف می‌کند. باید تأکید کرد که FIV با ویروس HIV (عامل ایدز در انسان) کاملاً متفاوت است؛ اگرچه هر دو از یک خانواده ویروسی (لنتی‌ویروس‌ها) هستند و کارکرد مشابهی دارند، اما هرکدام تنها گونه میزبان خود را آلوده می‌کنند. این ویروس درمان قطعی ندارد، اما گربه‌های مبتلا با مراقبت‌های حمایتی مناسب می‌توانند سال‌ها زندگی باکیفیتی داشته باشند. مهم‌ترین راه انتقال FIV بین گربه‌ها، از طریق گازگرفتگی‌های عمیق در درگیری‌هاست.

ویروس هرپس گربه‌سانیان (FHV-۱):

این ویروس عامل مهم یکی از شایع‌ترین عفونت‌های دستگاه تنفسی فوقانی در گربه‌ها است که به آن «آنفولانزای گربه» هم می‌گویند. علائم آن شامل عطسه، ترشحات بینی و چشم و التهاب پلک می‌باشد. این ویروس نیز بسیار مسری است و از طریق ترشحات تنفسی یا استفاده مشترک از ظرف آب و غذا بین گربه‌ها منتقل می‌شود. هرپس گربه نیز درمان قطعی ندارد و پس از آلودگی اولیه، ویروس برای همیشه در بدن گربه باقی می‌ماند و ممکن است در زمان استرس مجدد فعال شود. با این حال، علائم آن با داروهای حمایتی که توسط دامپزشک تجویز می‌شود، قابل کنترل است و واکسن نیز برای پیشگیری از شدت بیماری وجود دارد.

چگونه از بیماری‌های مشترک گربه‌ها در امان بمانیم؟

با مراعات نکات بهداشتی عمومی می‌توانید از ابتلا به بیماری‌های گربه‌ها در امان بمانید. برای مثال:

• شستشوی مرتب دست‌ها: به‌ویژه بعد از بازی با گربه و حتماً بعد از تمیز کردن ظرف شن و ماسه.
• مراجعه منظم به دامپزشک: برای اطمینان از سلامت گربه، واکسیناسیون به موقع و استفاده از داروهای ضدانگل و کک.
• نظافت ظرف شن و ماسه: هر روز ظرف شن و ماسه را تمیز کنید. زنان باردار بهتر است این کار را به فرد دیگری بسپارند.
• جلوگیری از شکار: تا جای ممکن اجازه ندهید گربه خانگی شما پرنده یا جوندگان را شکار کند.
• اجتناب از بازی‌های خشن: گربه خود را تشویق به بازی با دست و پای خود نکنید تا از خراش‌های احتمالی جلوگیری شود.
• مراقبت از زخم‌ها: هرگونه خراش یا گازگرفتگی را فوراً با آب و صابون به خوبی بشویید.

مراعات این نکات، خطر ابتلا به بیماری‌های گربه را تا حد چشمگیری کاهش می‌دهد.

پاسخ به نگرانی‌های رایج: ادرار، بزاق و هرپس گربه

آیا ادرار گربه علتبیماری می‌شود؟

بر پایه اطلاعات مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا (CDC)، ادرار گربه به خودی خود عامل مهم انتقال بیماری به انسان‌های سالم نیست. خطر مهم در این حوزه، نه خود ادرار، بلکه انگل توکسوپلاسما گوندی است که در مدفوع گربه آلوده وجود دارد. اگر ظرف شن و ماسه گربه به درستی و به‌طور منظم تمیز نشود، ممکن است آلودگی از مدفوع به محیط اطراف و ادرار نیز سرایت کند. به همین دلیل، خطر اصلی مربوط به لمس مدفوع یا خاک آلوده و سپس دست زدن به دهان است. همچنین، بوی تند آمونیاک در ادرار قدیمی گربه می‌تواند برای افراد مبتلا به آسم یا مشکلات تنفسی، تحریک‌کننده باشد؛ اما عامل بیماری‌زای عفونی محسوب نمی‌شود.

آیا بزاق گربه برای انسان خطرناک است؟

بزاق گربه در حالت عادی و روی پوست سالم انسان، خطری ندارد. اما بزاق این حیوان حاوی باکتری‌هایی است که در صورت ورود به بدن از طریق گاز گرفتن یا خراش آلوده به بزاق می‌تواند خطرناک باشد. مهم‌ترین بیماری مرتبط با این موضوع، بیماری خراش گربه (CSD) است که توسط باکتری بارتونلا هنسله ایجاد می‌شود. این باکتری از طریق کک به گربه منتقل شده و سپس از طریق خراشی که با بزاق (هنگام لیسیدن پنجه) یا مدفوع کک آلوده شده، به انسان منتقل می‌شود. همچنین باکتری دیگری به نام پاستورلا مولتوسیدا در دهان گربه‌ها وجود دارد که در صورت گاز گرفتن می‌تواند باعث عفونت سریع و جدی در محل زخم شود.

انتقال هرپس از گربه به انسان امکان‌پذیر است؟

هرپس یکی از نگرانی‌های رایج اما تقریباً بی‌مبناست. ویروس هرپس گربه‌سانیان (FHV-۱) که عامل مهم بیماری‌های تنفسی در گربه‌ها است، با ویروس‌های هرپس انسانی (HSV) که عامل تب‌خال در انسان هستند، کاملاً متفاوت است. مطابق اظهار مرکز کنترل بیماری‌های آمریکا (CDC)، انتقال هرپس گربه به انسان یک اتفاق بسیار بسیار نادر است و تا به حال هیچ مورد اثبات‌شده‌ای از بیماری جدی در انسان‌های سالم گزارش نشده است. تنها یک یا دو گزارش موردی از التهاب خفیف چشم در افرادی با سیستم ایمنی بسیار ضعیف وجود داشته. به همین دلیل، برای عموم مردم، ریسک انتقال این ویروس نزدیک به صفر است.